Hier waar de historie voelbaar is
In 1875 richtte Hommo P. Geertsema houtzagerij Nooit-Gedacht op, aan de J.R. Stutstraat in Nieuwe Pekela. Het was op een scharnierpunt in de tijd van de Groninger houtindustrie. De oude windgedreven zaagmolens waren net vervangen door stoomhoutzagerijen, en de houten scheepsbouw stevige concurrentie begon te krijgen van metalen scheepsbouw. Sinds de oprichting van de rijksmonumentale houtzagerij in Nieuwe Pekela, 1875, heeft die vele verschillende eigenaars gehad, onder andere de familie Schuring die in 1912 eigenaar werd. Berend Schuring kocht de zagerij voor zijn zoons Hendrik en Riekus, die eerst niet warmliepen voor het bedrijf. Toen zijn zoons tegen alle vewachtingen in tóch de zaak van vader Berend overnamen, kreeg de zagerij de naam die die tot op de dag van draagt: Nooit-Gedacht. Het luidde de glorietijd van de zagerij in.
In de zagerij werden ruim honderd jaar lange, zware boomstammen uit Rusland, Scandinavië, Oostenrijk, Polen en Duitsland tot bruikbare planken gezaagd. Die belandden in stelmakerijen, scholen, fabrieken in de omgeving van de Pekela’s. Nooit-Gedacht speelde op die manier een rol in de Pekelder en Oost-Groninger houtbewerkingsindustrie. In 1991 kwam er een nieuwe eigenaar de oude machines tot rust liet komen.
Tot op de dag van vandaag hebben ze niet meer gedraaid, maar ze staan er bijna allemaal nog: de stoomketel, slijpmachine, stoommachine, de zaagramen, de zaagbank, en alle andere inventaris die de zagerij zo bijzonder maakt. Het is één van de twee laatste zagerijen van dit type in Nederland. Nooit-Gedacht is dan ook niet voor niets een Rijksmonument.
Wat brengt haar weer tot leven?
Toch is het gebouw in de laatste 30 jaar behoorlijk achteruitgegaan. De gebouwen, de machines, het terrein: ze verdienen het om gezien en gebruikt te worden. Na de nooit-gedachte voortzetting van het bedrijf door de zonen van Schuring in 1912, wacht de houtzagerij meer dan een eeuw later opnieuw op een redder uit onverwachtse hoek.
Sinds het afgelopen jaar zit er iets van beweging in. De houtzagerij is wind- en waterdicht gemaakt om verder verval te voorkomen, en er is een ontwikkelaar aangesloten die woningen wil realiseren op het terrein achter de houtzagerij. Maar voor de houtzagerij is nog geen nieuwe bestemming of eigenaar gevonden.
Een nieuw begin begint bij een idee
Daarom voert stichting Roemte nu samen met Fokkens Grondgoed en de gemeente Pekela een herbestemmingsonderzoek uit naar de kansen voor Nooit-Gedacht. De houtzagerij wordt opnieuw in de schijnwerpers gezet. Tegelijkertijd zoeken we naar een partij voor deze bijzondere locatie. Het onderzoek bestaat uit drie bijeenkomsten: één voor de zomerperiode van 2026, en twee erna.
Bijeenkomst 25 juni 2026
Samen met ondernemers, overheden, subsidieverstrekkers, dorpsvertegenwoordigers en erfgoed- en cultuurpartijen verkennen wat de kansen zijn en wie een actieve rol kan spelen.
Bijeenkomst september 2026
We organiseren een kleinschalige activiteit waarbij we informatee verstrekken en de houtzagerij deels openstellen voor publiek. Definitieve tekst volgt: begin volgende week vaststellen.
Bijeenkomst oktober 2026
We blikken terug op de eerste twee bijeenkomsten. Daarna gaan over tot actie en bespreken wie zich actief in wil zetten voor behoud, herstel en herbestemming van het complex. Bijvoorbeeld door een stichting op te richten.
